Çay gündəlik həyatımızda xüsusi yeri olan içkilərdən biridir. Səhər süfrəsindən gün ərzindəki qısa fasilələrə, dostlarla söhbətdən qonaq qarşılamağa qədər müxtəlif anlara yoldaşlıq edir. Lakin süfrəmizdə tez-tez gördüyümüz bu içkinin arxasında fərqli dadlar, rənglər və hazırlanma üsulları ilə zəngin bir dünya dayanır. Çayın xüsusiyyətləri yetişdirildiyi bölgədən tutmuş yarpaqların emal prosesinə qədər bir çox amildən asılı olaraq dəyişir.
Bəs çayları bir-birindən fərqləndirən nədir və hansı əsas çay növləri var? Gəlin, çay dünyasına qısa səyahət edərək ən çox tanınan növlərlə tanış olaq.
Çayın əsas növləri
Çay haqqında danışarkən ilk ağla gələn qara çay olsa da, çay dünyası bununla məhdudlaşmır. Əsas çay növlərinə qara, yaşıl, ağ və “oolong” çay daxildir.
Qara çay tünd rəngi və dolğun dadı ilə seçilir. Azərbaycanda da gündəlik çay süfrələrinin geniş yayılmış seçimlərindəndir.
Yaşıl çay daha yüngül dadı və özünəməxsus ətri ilə fərqlənir. Onun hazırlanmasında yarpaqların xüsusiyyətlərini qorumağa yönəlmiş fərqli emal üsulundan istifadə olunur.
Ağ çay çay yarpaqlarının daha az emal olunması ilə seçilir. Zərif dadı və xoş ətri ilə tanınır.
“Oolong” çayı qara və yaşıl çayın arasında özünəməxsus xüsusiyyətləri olan bir növdür. Dadı və ətri istifadə olunan yarpağın xüsusiyyətlərindən və emal prosesindən asılı olaraq dəyişə bilər.
Çayın dadı və rəngi nədən asılıdır?
Eyni bitkidən hazırlanan çayların niyə fərqli dada və rəngə sahib olduğunu heç düşünmüsünüz?
Bunda bir neçə amil rol oynayır. Çay bitkisinin yetişdiyi ərazi, iqlim, yarpaqların toplanma vaxtı və emal üsulu son nəticəyə təsir edir. Yarpaqların necə emal olunması çayın rənginin, ətrinin və dadının formalaşmasında mühüm rol oynayır.
Dəmlənmə üsulu da çayın dadına təsir edən amillərdəndir. Suyun temperaturu, dəmlənmə müddəti və istifadə olunan çayın miqdarı fərqli nəticə yarada bilər. Buna görə də eyni çay müxtəlif şəkildə dəmləndikdə fərqli dad verə bilər.
Çay ənənələri hər yerdə eynidirmi?
Çay dünyanın müxtəlif ölkələrində fərqli şəkildə qarşılanır. Bəzi yerlərdə çay xüsusi mərasimlərlə təqdim olunur, bəzi mədəniyyətlərdə isə gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsidir.
Məsələn, İngiltərədə günün müəyyən saatlarında çay içmək ənənəsi geniş tanınır. Mərakeşdə nanəli çay qonaqpərvərliyin simvollarından biri hesab olunur. Yaponiyada isə çay xüsusi mərasim və təqdimat qaydaları ilə əlaqələndirilir. Yəni çayın özü müxtəlif ölkələrdə oxşar olsa da, onun hazırlanması, təqdimatı və içilmə tərzi hər mədəniyyətdə fərqli hekayə danışır.
Çayın Azərbaycan süfrəsində yeri
Azərbaycanda isə çayın özünəməxsus yeri var. Qonaq qarşılayarkən çay süfrəsi açmaq, ailə üzvləri ilə bir fincan çay ətrafında söhbətləşmək gündəlik həyatımızın tanış və sevilən ənənələrindəndir.
Azərbaycan çay süfrəsinin özünəməxsus təqdimat detalları da var. Armudu stəkan süfrəyə fərqli görünüş qazandırır. Çayın yanında isə mürəbbə, şirniyyat və müxtəlif çərəzlərə tez-tez rast gəlinir. Xüsusilə qonaq süfrəsində çayın yanında təqdim olunan mürəbbə və şirniyyatlar bu ənənəni tamamlayır.
Çay süfrəsinin gözəlliyi isə seçimlərin müxtəlifliyindədir. “Araz” supermarketlər şəbəkəsində müxtəlif çay növləri ilə yanaşı, çayın yanında təqdim etmək üçün mürəbbə və fərqli şirniyyat çeşidləri də tapmaq mümkündür. Beləliklə, klassik Azərbaycan çay süfrəsini öz zövqünüzə uyğun seçimlərlə tamamlayaraq sevdiyiniz dadları bir süfrədə birləşdirə bilərsiniz.
